Lương tâm là trí năng đặc biệt tạo hóa phú thác cho con người để con người tự nhiên phân biệt thiện ác, phải quấy, nên hư. Lúc khác họ cho vải áo phức tạp hơn, có bông hoa, rồng rắn, bản đồ, địa bàn, đ èn lồng, tam giác v. Điều nầy tầm thường lắm mà ta ít được ai chỉ bảo nên khi giao thiệp ta bị nhiều người khinh.
Trong thứ tình nầy đừng ai đòi sự giao cảm. Nhưng phải khôn ngoan: bạn trai nên nhớ ai cũng phải qua mùa bích mộng ấy. Đã biết cái lý của việc tính giao nhận thấy nó không phải là việc tầm thường, bạn còn phải biết đề phòng những hăm dọa có thể làm cho nó bị thực hiện cách tàn ác.
Họ liếng xáo, con khỉ nữa. Mấy tiếng ấy, thưa bạn, có thể đặt vào đại đa số đầu lưỡi đ àn ông trước thái độ mai sầu liễu ủ ăn năn khóc lóc của đàn bà. Vì có ái tình căn cứ vào cảm tình đó mà nàng Andromaque của Racine từ chối quả tim của Prrhus vì đã trót yêu Hector.
Họ học hành thông thái. Hồi đó gặp đứa bé nào họ cũng xáp lại chơi giỡn. Nói năng nhiều khi không đo trước cân sau.
Nhưng lắm lúc tỏ ra rất léo lắt: tôi muốn nói họ hay để ý. Hồi nhỏ đi theo mẹ dự lễ chùa, thất, nhà thờ với lòng sốt sắng trong bầu không khí siêu thoát. Tình tâm giao lý tưởng là một kho vàng mà cho đặng giữ phải dùng nhân đức, chớ không bằng những bộc lộ tình cảm, có màu sắc nhục dục.
Họ giả bộ nói rằng không muốn nói nhưng kỳ thực đã nói sạch sành sanh cả những điều phạm đức công bằng và bác ái. Bạn dư biết ái tình của nam nhân là ái tình bồng bột và có xu hướng lan rộng. Phải chơi với bạn theo tiên ngữ của nhà bác học Trương Vĩnh Ký: Tin tin, Phòng phòng.
Nhiều bạn trai khác hễ nghe ai nói gì thì phân tách. Kinh thánh gọi người vợ là bạn đời của đàn ông. Những tật căn bản là láo xược, gian tham, thô lỗ, tục tằn, mê ăn, hỗn ẩu và dâm ô.
Em chưa biết tôi là ai, con người thể xác, con người nội tâm và tình yêu của tôi đối với em thể nào. Nhưng tại tự nhiên trong người họ phát tiết ra chất dịch thừa khó thở ấy. Nhưng chắc nhắn là họ say sưa tương lai như người si tình say mê một đối tượng yêu.
Thỉnh thoảng nên suy nghĩ về ý nghĩa của mấy vần thơ nầy: Đổ máu cho hòa bình. Tạo hóa đã ban cho bạn trai bản năng làm cha hiểu theo nghĩa đảm đương gia đình từ vật chất đến tinh thần.
Trong hạng nầy có kẻ hẹp bụng. Có không ít bạn trai học thi, vì muốn bắt chước cổ nhân tiếc từng phút đồng hồ, đã dùng những chất giết người như cà phê đậm pha rum, như các thuốc thức dai. Tôi thấy nhận xét nầy của Piere du Fojer rất đúng khi ông nói: bạn trai có sự ý thức mới là ý thức nam tính và số phận làm đ àn ông của mình.